Waarom zelf muziekinstrumenten bouwen?
Op deze vraag worden in de praktijk verschillende antwoorden gegeven. De een bouwt om 'wat te doen te hebben', de ander heeft een duidelijk muzikaal doel voor ogen: muziek maken op een zelfgemaakt instrument is vaak heel inspirerend. Sommige mensen bouwen voor zichzelf, anderen willen hun partner een plezier doen met een met liefde gemaakt instrument. Maar er zijn ook amateurbouwers die van tijd tot tijd een werkstuk verkopen en daarmee de uitgaven van hun hobby bekostigen. Sommige soorten instrumenten zijn nergens te koop, of heel duur. Ook dat kan een reden zijn om ze liever zelf te maken. Er zijn mensen die eenvoudige instrumenten maken voor educatieve doeleinden, zoals om kinderen de beginselen van muziek en akoestiek te leren. En wat is er leerzamer dan om die instrumenten samen met de kinderen te maken!

<	Drie eenvoudige fluiten om zelf te maken. Van boven naar beneden: een vierkante sopraanblokfluit, een piccolo-dwarsfluitje (renaissance-model) en een kinderblokfluitje (kopie naar een opgegraven instrument uit de 17e eeuw).

Waarom instrumenten maken als lid van het Bouwerskontakt?
Het is weinig bemoedigend als een eerste instrument dat je hebt gebouwd niet goed is gelukt, wanneer de klank niet om aan te horen is of alle tonen vals zijn. Soms kunnen met een paar kleine ingrepen de problemen zijn opgelost, maar ook blijkt soms het ontwerp volkomen verkeerd te zijn. Maar hoe kom je dat te weten? Je moet erover praten met andere, meer ervaren mensen. Die vind je in het Bouwerskontakt, een vereniging die erom bekend staat dat de leden op een open manier ervaringen uitwisselen. Je kunt veel tijd, ergernis en kosten besparen door een instrument te bouwen in het kader van een van de cursussen van het Bouwerskontakt. De 'Open Zolderdagen' van de verschillende bouwgroepen vormen bij uitstek de gelegenheid om kennis op te doen over het instrument van jouw keuze. In de Bouwbrieven (alle oude nummers zijn op DVD te verkrijgen) vind je informatie over ontwerpen, materialen en gereedschappen. Voor een enkeling is de overvloed aan informatie die je binnen het Bouwerskontakt en in de Bouwbrieven vindt mogelijk nogal afschrikwekkend, maar wie werkelijk geïnteresseerd is in de instrumentenbouw, daardoor juist in hoge mate wordt geïnspireerd.
 

Fijnschaven van een gitaarblad; typisch een klus waarbij goed gereedschap onontbeerlijk is en waarbij goede raad van een meer ervaren bouwer zeer op prijs wordt gesteld.

Van heel eenvoudig tot heel bijzonder
Het is mogelijk om met eenvoudige middelen (gereedschappen en materialen) leuke instrumenten te maken, waarop je ook volwaardig muziek kunt spelen. Regelmatig staan in De Bouwbrief artikelen over zulke instrumenten, variërend van een dwarsfluitje van vlierhout, een draaiorgeltje van karton (uit een bouwpakket) tot een simpel volksinstrument als een Hongaarse citer.
Aan de andere kant van het spectrum vinden we bouwers die exacte kopieën willen maken van beroemde historische instrumenten, zoals blokfluiten, gitaren, violen, huisorgels en klavecimbels. Tussen de eenvoudigste zaken en de exacte kopieën is er een breed middenveld, waar we instrumenten vinden die om allerlei redenen zijn gemaakt. Een orgeltje dat moet passen in de achterbak van een auto. Een blokfluit voor iemand met korte vingers. Een gitaar waarin moderne kunststoffen zijn gebruikt. Andere experimenten met houtsoorten, ontwerpen en klankkleuren. Er is zoveel mogelijk!

Positieforgel, ontworpen door Johan de Vries. Van dit instrument is een uitgebreide bouwhandleiding te koop; verder wordt het orgel in cursusverband bij het Bouwerskontakt gemaakt.

Moet je heel handig zijn om muziekinstrumenten te kunnen maken?
Ja, het helpt echt als je een beetje handig bent. ervaring met hout- of metaalbewerking strekt tot aanbeveling als je instrumenten wilt bouwen. Maar zeg niet te gauw van jezelf dat je niet handig bent: veel mensen hebben nooit de kans gehad serieus met een beitel, figuurzaag, vijl - of welk gereedschap dan ook - aan de slag te gaan. Met een enkel goed advies gaat het technische deel van het bouwen vaak een heel stuk in de goede richting. Instrumentenbouw is voor veel mensen een ontdekkingsreis: in de eerste plaats naar wat ze zelf allemaal blijken te kunnen.

Moet je muzikaal zijn of zelf het instrument kunnen spelen dat je wilt maken?
Ook hier geldt dat het helpt wanneer je enige ervaring hebt, of met het spelen op instrumenten, of met de theoretische en historische achtergronden van de muziek. Als je een dwarsfluit gaat maken, is het echt wel nuttig dat je geluid uit het instrument kunt krijgen. Aan de andere kant zijn er ook bouwers die heel goede strijkinstrumenten of klavecimbels maken, terwijl ze er nauwelijks op kunnen spelen. Dat compenseren ze dan door het bezit van een goed gehoor, of ook door de hulp van vrienden of familie die wel goede musici zijn.

	Hongaarse citer, bovenkant en (links) de onderkant. Het instrument wordt plat op een tafel gelegd, het tafelblad werkt als een zangbodem. Een Hongaarse citer is eenvoudig te maken.

Het bouwen van een instrument: hoe te beginnen
In grote lijnen gaat het bouwen van een instrument als volgt: je moet eerst een idee hebben van welk instrument je wilt maken. Dan zoek je naar informatie over dat instrument (bouwtekeningen, beschrijvingen), zoek je materiaal (vaak is dat hout) en gereedschappen. Dan moet je de werkvolgorde vaststellen: een heel belangrijk punt, wat voor instrument je ook maakt. Ook bij de instrumentenbouw geldt: meten is weten! Goede meetapparatuur om lengtes en diktes te meten is heel belangrijk. Een belangrijke fase bij het bouwen van veel instrumenten is het intoneren (kort gezegd: het mooi maken van de klank) en het stemmen (het zuiver maken van de tonen). Hierbij zijn een goed oor en enige kennis van muziek onontbeerlijk. Maar al doende leer je,

En daarna
Hulp van een ervaren speler kan uitkomst bieden, maar het gaat er toch vooral om dat je zelf als bouwer een visie ontwikkelt van hoe het instrument dat je bouwt moet klinken. Dat betekent dat je moet leren ontdekken hoe je de kwaliteiten ervan kunt beïnvloeden. Dat is een proces waarmee ook de allerbeste bouwers hun hele leven bezig zijn: de zoektocht naar het volmaakte product, de ontdekking van het 'geheim van Stradivarius' - en met hem van de geheimen van andere bouwers die in het verre of recente verleden zulke mooie instrumenten hebben gemaakt.